Gevoelige keuzes

Gevoelige keuzes

Zullen we een huis kopen of huren? Welke school kiezen we voor ons kind? Kies ik in de supermarkt voor een gele, een oranje, een groene of een rode paprika? Welke kleren zal ik aantrekken vandaag? Wil ik deze job nog doen of zal ik opnieuw een opleiding gaan volgen? Kleine en grote keuzes kunnen ons dagelijks functioneren soms danig in de war sturen. Zeker voor hooggevoeligen is het maken van keuzes niet altijd een pretje. Toch zijn er manieren om op een gezonde manier beslissingen te nemen.

Meerkeuzemaatschappij en keuzestress

We leven in een meerkeuzemaatschappij. Het lijkt wel alsof we voortdurend moeten kiezen uit tal van mogelijkheden en opties. Het aantal te nemen beslissingen is dan ook sterk toegenomen. Het gevolg hiervan is dat veel mensen kampen met ‘keuzestress’. Wikipedia omschrijft keuzestress als een vorm van stress die veroorzaakt wordt doordat iemand overspoeld wordt met info die overwogen moet worden om een ‘goede’ keuze te kunnen maken. Niet alleen de complexiteit van de keuze speelt mee, ook het enorm aantal toegenomen keuzes in de laat moderne samenleving is een belangrijke oorzaak van keuzestress. Daarnaast hebben vele vaste denkkaders, tradities en voorgeschreven leefregels van weleer hun invloed deels verloren en ordenen ze in veel mindere mate onze dagelijkse keuzes.

In het tijdschrift Libelle las ik onlangs het volgende. De Amerikaanse onderzoekster Sheena Iyengar ondernam een experiment met twee groepen kleuters. De ene groep gaf ze een berg speelgoed, de kinderen in de andere groep kregen elk één stukje speelgoed om mee te spelen. Ze ging ervan uit dat kinderen enthousiaster zijn als ze mogen kiezen. Maar de resultaten van het onderzoek weerlegden haar veronderstelling. De groep die veel speelgoed had, draaide besluiteloos rond, terwijl de andere kinderen wel meteen aan de slag gingen. Iyengar dacht dat ze een fout gemaakt had en deed een tweede test met meer speelgoed. En een derde, met nog meer speelgoed. De kinderen reageerden alleen maar slechter: hoe meer keuze, des te lustelozer ze door de klas liepen.

In een volgend experiment stelde ze bij de ingang van een delicatessezaak een tafeltje op met zes confituursoorten die klanten konden proeven. Wat later werd het assortiment uitgebreid naar 24 soorten. Al snel werd duidelijk dat klanten die veel keuze hadden, wel langer talmden in de gang waar de confituur stond maar nauwelijks iets kochten. De groep die een beperkte keuze had, deed dat wel. Dit experiment is ondertussen beroemd omdat het aantoonde dat mensen wel van keuzes houden, maar dat er grenzen zijn aan wat we aankunnen. Een overaanbod brengt ons niet alleen van de wijs, maar maakt ons zelfs minder gelukkig. Mensen zijn immers geneigd te piekeren over wat ze allemaal niet kiezen, waardoor ze uiteindelijk minder gelukkig zijn over de keuzes die ze wel hebben gemaakt.

Hooggevoeligen en keuzes maken

Wij hooggevoeligen zijn vaak perfectionistisch en hebben vaak een sterke controledrang. Het gevolg hiervan is dat we moeilijk keuzes kunnen maken. Hoe meer je van jezelf verlangt om altijd de juiste keuzes te maken, hoe meer je wilt controleren en in de hand hebben hoe je leven verloopt, hoe lastiger het wordt om een beslissing te nemen. Hooggevoeligen springen dan ook vaak niet lichtzinnig om met het maken van een bepaalde keuze.

We zullen wikken en wegen en hebben een enorme angst om de verkeerde keuze te maken. Dit kan ervoor zorgen dat we simpelweg niet kunnen kiezen en een beslissing soms uitstellen. Omdat we keuzes vaak als levensbepalend zien, kunnen we moeilijk loslaten eens we een bepaalde keuze gemaakt hebben. Bovendien kampen we vaak met spijt- en schuldgevoelens en gaan we onszelf vaak verwijten dat we de verkeerde keuze gemaakt hebben.

 

Maar moeite hebben met keuzes maken is niet per definitie slecht. Het kan zelfs heel goed zijn om lang te wikken en wegen vooraleer je een beslissing neemt. Op die manier neem je vaak een weloverwogen en doordachte beslissing. Je wordt ook behoed voor het nemen van impulsieve beslissingen die schadelijke gevolgen kunnen hebben.

Het is natuurlijk de kunst om niet te overdrijven met het wikken en wegen want dat kan wel eens verlammend werken. Geen nood, ook dan zijn er heel wat hulpmiddelen om tot een beslissing te komen.

Hieronder volgen een aantal tips voor al wie voor een moeilijke keuze staat:

  • Probeer om niet vanuit een bepaalde emotie een beslissing te nemen. Probeer de keuze te maken op een moment dat je ontspannen bent en niet gekweld wordt door angst, kwaadheid of verdriet. Wanneer een keuze overschaduwd wordt door een negatieve emotie, neem dan even afstand, zorg ervoor dat je er even niet meer mee bezig bent. Ga even iets anders doen, bijv. sporten, wandelen in de natuur, lezen, mediteren, je emotie van je afschrijven,… Je zal merken dat je daarna met een frisse blik kan terugkomen op de te maken keuze.
  • Als hooggevoelige is het heel belangrijk je agenda niet vol te plannen en voldoende rustmomenten in te bouwen. Pas dan kan je een keuze maken die aansluit bij wat je diep vanbinnen wil. Neem voldoende tijd voor het nemen van een belangrijke beslissing.
  • Probeer je uiteindelijke doel steeds voor ogen te houden.
  • Vraag raad aan mensen die je kan vertrouwen.
  • Maak een lijstje met voors en tegens.
  • Probeer om in gedachten de keuze te maken en stel je gedetailleerd voor hoe het zou zijn om die bepaalde keuze te maken. Luister heel eerlijk naar het gevoel dat je krijgt bij deze voorstelling. De keuze die voor jou het beste is, geeft je meestal een gevoel van innerlijke rust. De keuze die niet geschikt is, levert eerder een gevoel van spanning op.
  • Let ervoor op dat je een beslissing niet louter neemt om te voldoen aan de verwachtingen van anderen.

Omdat een genomen beslissing bij hooggevoeligen vaak nog lang blijft nazinderen (Heb ik nu wel de juiste keuze gemaakt? Had ik toch niet beter voor de andere optie gekozen?…), volgen hier enkele tips die je kunnen helpen met loslaten:

  • Mindfulness kan je helpen om te aanvaarden wat is. Het helpt je ook om in te zien dat je niet verantwoordelijk bent voor alles wat je overkomt, dat het leven bestaat uit goede en slechte tijden ongeacht de keuzes die je maakt. Het helpt je om te beseffen dat de perfecte optie niet bestaat.
  • Maak een lijstje met alle redenen waarom je een bepaalde beslissing genomen hebt. Dit lijstje kan je dan telkens opnieuw bekijken wanneer gevoelens van schuld of spijt met betrekking tot deze keuze de kop op steken.
  • Onthoud dat het hebben van succes of geluk niet volledig afhangt van de keuzes die je maakt!

Uit het artikel ‘Gevoelige keuzes’ dat ik enkele jaren geleden schreef voor de Nieuwsbrief van HSP Vlaanderen.

Advertenties

Boosheid en vergeving (deel 2)

Zoals ik lange tijd geleden schreef, is vergeving vaak een proces van lange adem. Vaak hebben we wel de intentie om te vergeven, maar blijven we toch verbitterd.

Vergeven wil alvast niet zeggen dat je de pijn en de kwetsuur in jezelf ontkent of dat je het gedrag van de ander goedpraat.

Grenzen stellen aan het kwetsend gedrag van de ander, opkomen voor jezelf en indien nodig afstand nemen, is vaak een eerste en noodzakelijke stap om tot vergeving te kunnen komen (zie deel 1 van dit bericht). Eerst en vooral komt het er dus op neer dat je ervoor zorgt dat de persoon die je wil vergeven jou en/of anderen geen schade meer kan berokkenen!

Sommige mensen vragen zich af waarom ze iemand zouden vergeven. Hier zijn een aantal redenen:

  • Als je iemand vergeeft, zorg je ervoor dat het verleden je niet langer in zijn greep heeft. Zo zorg je ervoor dat wat je hebt meegemaakt jouw heden niet  langer bepaalt.
  • Als je iemand vergeeft, verliest die persoon de macht over jou. Zolang je verbitterd bent en wrok koestert, blijft de ander een grote invloed uitoefenen op jou en op jouw gedrag. Vergeven doe je dus in de eerste plaats voor jezelf.
  • Als je iemand vergeeft, geef je jezelf de kans om vanuit jouw hart te leven, vanuit liefde, eerder dan vanuit angst en kwaadheid.
  • Vergeving van een ander en van jezelf zorgt ervoor dat je in je kracht kan staan en dat je niet meer in slachtofferrol blijft zitten.

Een tweede stap naar vergeving is de intentie plaatsen om te vergeven. Meditatie kan helpen om die bereidheid in jezelf te cultiveren. Voornamelijk compassiemeditaties en hartmeditaties zijn hierbij een belangrijk hulpmiddel. Op die manier kan het zaadje van vergeving geplant worden…

Jan De Cock ging voor zijn boek ‘Hotel Pardon’ langs bij mensen over de hele wereld die na een gruwelijke daad van een ander tot vergeving waren gekomen. De verhalen van deze mensen zijn stuk voor stuk inspirerend. De verhalen geven ook mooi weer dat verschillende mensen op andere manieren tot vergeving komen. Het gaat er dus om om jouw specifieke weg naar vergeving te bewandelen.

Hier even wat wijze uitspraken van mensen die door Jan De Cock werden geïnterviewd:

  • Echte vergeving is onvoorwaardelijk (dus niet afhankelijk van een verontschuldiging van de dader). Zolang je de dader jouw vergeving laat bepalen, blijf je eigenlijk zijn slachtoffer.
  • Er is geen recept voor vergeving. Soms is het de uitkomst van een lang proces, soms komt het met een vingerknip.
  • Als je de hoop laat varen dat je verleden beter wordt, sla je een weg naar bevrijding in.
  • Uiteindelijk gaat het niet om wat je meemaakt, maar om hoe je ermee omgaat. Vergeven is misschien wel het grootste geschenk dat ik mezelf gegund heb.

Als je net als ik de weg naar vergeving wilt bewandelen, wens ik je veel succes!

 

Boosheid en vergeving (deel 1)

Boosheid kan destructief zijn en breuken slaan die moeilijk te dichten zijn. Maar boosheid kan ook een constructieve kracht zijn die je helpt om op te komen voor jezelf en grenzen te stellen aan kwetsend of ongepast gedrag van anderen.

Wanneer is boosheid destructief? En hoe kan je dit ombuigen tot een constructieve kracht?

– Boosheid is destructief als je vanuit kwaadheid een andere persoon volledig afkeurt en jij-boodschappen gebruikt (bv “jij bent een nietsnut” of “jij bent gestoord”).
–> Hoe buig je dit om tot iets constructiefs?: keur enkel het kwetsende of ongepaste gedrag van de ander af en niet de hele persoon. Maak gebruik van een ik-boodschap om iets te zeggen over het gedrag van de ander.(bv “ik kan me niet concentreren als jij de televisie zo luid zet” eerder dan “jij houdt nooit rekening met mij”). Vermijd woorden als ‘altijd’ en ‘nooit’.

– Boosheid is destructief als ze eerder op jezelf dan op de ander gericht is. (bv. als ik me maar anders had gedragen, dan had die persoon misschien niet zo kwetsend gedaan)
–> Hoe buig je dit om tot een constructieve kracht? Erken dat wat de ander deed fout was (zelfs al maakte je ooit dezelfde fout of zelfs al heb je deze persoon zelf ooit gekwetst). Praat het ongepaste of kwetsende gedrag van de ander niet goed (ookal heeft die persoon misschien een moeilijke jeugd gehad). Helpend hierbij is om je eens voor te stellen wat je ervan zou vinden als de kwetsende persoon hetzelfde gedrag zou stellen naar iemand anders toe. Laat dat jouw leidraad zijn om het aan te durven op te komen voor jezelf.

– Boosheid is destructief als je alles opkropt en steeds maar doet alsof er geen vuiltje aan de lucht is. Het nadeel hiervan is dat de ander niet weet dat zijn of haar gedrag voor jou kwetsend is. Je geeft de ander geen kans om zich te verontschuldigen of ander gedrag te stellen.
–> Hoe buig je dit om tot een constructieve kracht? Maak gebruik van een ik-boodschap om iets te zeggen over het gedrag van de ander.

Een belangrijke kanttekening hierbij:

Indien je regelmatig op een constructieve manier hebt duidelijk gemaakt aan iemand dat bepaald gedrag voor jou kwetsend is en deze persoon houdt er nog steeds geen rekening mee, trek daar dan jouw conclusies uit! Soms is het nodig om afstand te nemen (dit is bijvoorbeeld het geval wanneer er sprake is van mishandeling).

Hoe kan je op een mindfulle manier omgaan met boosheid?
Mediteren helpt je om boosheid te aanvaarden, ze toe te laten als deel van jouw ervaring. Dit doe je door de emotie te voelen in jouw lichaam en er ruimte aan te geven. Mediteren helpt je om het gevoel van boosheid niet te veroordelen, het bestaansrecht te geven, het te doorvoelen en nadien bewust te antwoorden op een situatie eerder dan impulsief vanuit boosheid te reageren. Mediteren helpt je om een constructieve actie te koppelen aan jouw boosheid en dus op te komen voor jezelf en grenzen te stellen.

Dit is een eerste en noodzakelijke stap om tot vergeving te kunnen komen.

Soms geeft jouw boosheid ook een duidelijke behoefte weer.
Mijn behoefte is een diepe verbondenheid ervaren met mensen die diepgang, authenticiteit en oprechtheid appreciëren en die net als ik de keuze maken te leven vanuit hun hart.

Hoe ik mijn depressie overwon.

Op het einde van mijn middelbare schooltijd heb ik een periode gekend van grote somberheid en neerslachtigheid. Mijn denken was negatief gekleurd en er waren zelfs momenten waarop ik er liever niet meer wilde zijn. Toen ik psychologie ging studeren en mij ook begon te verdiepen in meditatie, betekende dat voor mij een keerpunt. Op dit moment ben ik lichamelijk ziek en heb ik toch veel meer mentale  veerkracht dan in mijn ‘donkere’ periode.

Volgende inzichten hebben me geholpen om mijn ware zelf terug te vinden en weer meer plezier in het leven te scheppen:

  1. Ik val niet samen met mijn gedachten.

In de westerse maatschappij wordt veel macht toegekend aan het denken. Met de uitspraak ‘je pense donc je suis’ zette Descartes hiervoor de toon en werd de ratio op een voetstuk geplaatst. Voor mij was het verhelderend in te zien dat de mogelijkheid bestaat om je eigen gedachten te aanschouwen als wolken die voorbij drijven aan de hemel. Als je aandacht geeft aan je denkproces zonder meegesleurd te worden door de inhoud van gedachten, ontstaat er ruimte. Hierdoor ontstaat de keuze om jouw gedrag niet te laten bepalen door bepaalde gedachten. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid om van denken naar voelen te gaan, van doen naar zijn.

2. Het is mogelijk om van frustratie naar appreciatie te evolueren.

Tijdens mijn eerste retraite van 10 dagen was ik in het begin nog zo in gedachten verzonken dat ik alleen maar kon zien wat er allemaal niet goed was en wat er allemaal niet aanwezig was. Ik was gefrustreerd omdat ik de buitenruimte te klein vond, de eetzaal niet gezellig genoeg, omdat er telkens iemand anders onder de douche stond op het moment dat ik wou douchen, omdat ik chocolade miste,… Toen ik in de loop van de retraite meer innerlijke rust vond en het denken zijn grip op mij verloor, begon ik plots oog te hebben voor al het mooie om me heen: de prachtig gekleurde vlinders, de sprinkhanen die vele malen hun eigen lichaamslengte sprongen, de statige bomen, de heerlijk geurende bloemen, de rijke smaken van het eten,… Al deze dingen waren voordien ook aanwezig geweest, maar doordat ik zo opgenomen was geweest in mijn denken, had ik de schoonheid ervan niet opgemerkt. In de loop van de retraite kon ik het ten volle appreciëren en voelde ik me dankbaar.

3. De kracht van liefde maakt je ontvankelijk voor het positieve.

Toen ik voor het eerst ‘metta’ (liefdevolle vriendelijkheid) beoefende ging er een nieuwe wereld voor me open. Me verbinden met mijn hart en vriendelijke wensen naar mezelf en anderen sturen, openden mijn hart opnieuw voor de wereld waarvan ik afgesneden was geweest door negativisme. In plaats van me blind te staren op mijn gebreken, begon ik mijn positieve eigenschappen opnieuw te waarderen. In plaats van enkel het geweld en de onrechtvaardigheid in de wereld op te merken en me daar machteloos over te voelen, kreeg ik meer oog voor al die mensen die zich met hart en ziel inzetten voor een betere wereld, voor de vele initiatieven die genomen worden om van deze wereld een plaats te maken waar iedereen zich thuis voelt. Ik leerde dat je een keuze hebt, dat je je zowel bij jezelf als bij anderen kan richten op het positieve. Ik leerde ook dat het ok is om respectvol grenzen te stellen aan negatief gedrag van anderen.

4. Aanvaarden van ‘negatieve’ emoties brengt innerlijke rust.

Ik was vroeger erg veroordelend voor mijn gevoelens van kwaadheid, angst, onzekerheid, schaamte,… Via meditatie kwam ik het kritische stemmetje op het spoor dat zei: ‘Je hebt het recht niet om je daarover kwaad te voelen’, ‘je moet toch niet bang zijn voor zo’n peulenschil’, ‘ben je dààr nu onzeker over?’,… Door mijn gevoelens op die manier te bekritiseren, namen zij echter soms grote proporties aan. Omdat ik ze als de vijand beschouwde, verstevigden ze hun wapenuitrusting. Op het moment dat ik mijn weerstand liet varen, merkte ik hoe deze emoties konden verschijnen en verdwijnen zonder me te overweldigen. Natuurlijk zijn er nu soms nog momenten waarop ik overweldigd word door een bepaalde emotie, maar steeds weer merk ik dat vechten tegen een emotie enkel meer ongemak en onrust brengt. Telkens weer merk ik dat ruimte geven aan de emotie via meditatie zorgt voor aanvaarding en voor mededogen met mijn kwaadheid, angst, onzekerheid, schaamte,… Deze gevoelens mogen er zijn zonder dat ze mijn gedrag hoeven te bepalen, zonder dat ik er volledig in verdrink.

5. Het leven is een aaneenschakeling van aangename en minder aangename momenten.

Het heeft geen zin steeds te streven naar het aangename en het onaangename te vermijden. Ook moeilijke momenten horen bij het leven. Ik had vroeger de neiging om het moeilijke in mijn leven te dramatiseren of om afleiding te zoeken. Het boeddhistische verhaal van de modder en de lotus leerde me om ook de modder te aanvaarden en zo de lotusbloem optimale groeikansen te geven. Zonder modder (het moeilijke, het onaangename) kan de lotusbloem (het aangename) niet bloeien. In de duisternis schuilt de kiem van het licht, in angst de kiem van vertrouwen, in kwaadheid de kiem van vrede, …

Met dank aan alle spirituele leraren en leraressen op mijn pad.

De smaak van stilte

In het kader van mijn opleiding tot mindfulnesstrainer kreeg ik de opdracht een boek, artikel of film te bespreken waaruit ik inspiratie putte. Ik heb voor dit boek ‘De smaak van stilte. Hoe ik bij mezelf ben gaan wonen’ van Bieke Vandekerckhove gekozen omdat ik een aantal dingen gemeen heb met de schrijfster. Zij is net als ik psychologe, haalt inspiratie uit het boeddhisme en het christendom, heeft een passie voor lezen en schrijven en is chronisch ziek.

Bieke, de auteur van het boek, werd op 19-jarige leeftijd ernstig ziek. De diagnose was hard en onverbiddelijk: amyotrofische lateraal sclerose (ALS). Oorzaak: onbekend. Behandeling: onbestaand. Kans op genezing: nul. Levensverwachting: twee tot vijf jaar. Verloop: progressieve verlamming van de spieren, ademhalingsmoeilijkheden, slikproblemen, met de dood als gevolg. Op een bepaald moment echter is haar ziekte gestabiliseerd en ondertussen leeft Bieke al 20 jaar met ALS. Ze heeft twee persoonlijke assistenten die haar helpen bij alle dagelijkse bezigheden.
Zelf werd ik 11 jaar geleden chronisch ziek. Mijn ziekte is ook progressief, zij het in mindere mate dan bij Bieke. Ook ik ben door een rouwproces gegaan om afscheid te nemen van mijn gezonde zelf. Ik kreeg 11 jaar geleden als diagnose: chronisch blaaspijnsyndroom, een pijnlijke ziekte waarvoor geen adequate behandeling bestaat. Er kwamen in de loop der jaren echter steeds meer lichamelijke klachten bij: droge en brandende ogen, droge keel, brandende handen en voeten, darmproblemen, maagproblemen, aanhoudende verkoudheden en ontstekingen,chronische rugpijn, hoofdpijn, slapende armen, onwillekeurige bewegingen,…. In eerste instantie werd dit gediagnosticeerd als CVS. In tweede instantie kreeg ik naast de diagnose van chronisch blaaspijnsyndroom ook de diagnose van het syndroom van Sjögren. Het zijn allebei pijnlijke auto-immuunziektes waarvoor geen adequate behandeling bestaat…
Bieke verwijst naar een gedicht van Östen Sjöstrand waarin staat: ‘De nacht kan je wezen, je wortels verbergen, maar hij kan niet verbergen- een vonk. De vonk die woont in je binnenste, en die brandt, ondanks de nacht.’ Ze schrijft ook dat je een keuze hebt als je pijn ervaart, een keuze tussen: gestolde revolte, onleefbare bitterheid, eeuwig gemopper. Of: de pijn telkens weer opnemen, dag na dag, met vallen en opstaan, in geloof, hoop en liefde. Bieke heeft dezelfde manieren als ik om met de pijn om te gaan: schrijven (je kunt er de wanhoop niet mee verslaan, maar het helpt in ieder geval om staande te blijven. En soms bots je al schrijvend op een wonderlijke hoop), lezen (leven van de wijsheid die door de eeuwen heen uit de rauwheid en de schoonheid van het leven werd gepuurd) en wandelen in stilte (het doet beklemming omslaan in ademruimte).

Wat ik net als Bieke al mogen ervaren heb, is dat onmacht en eenzaamheid in de stilte plots kunnen omslaan in allesomvattende liefde. Ik heb dat mogen ervaren toen ik voor de tweede keer op tiendaagse Vipassanaretraite ging (ik was toen net ziek geworden). Ik ben gedurende tien dagen op emoties als verdriet, onmacht en wanhoop gebotst, maar toen we op de allerlaatste dag liefdevolle vriendelijkheid beoefenden, voelde ik diepe ontroering, liefde, verbondenheid en dankbaarheid. Dit gevoel bleef nog enkele dagen hangen. Het was alsof mijn lichaam dat opengereten was geweest, terug werd dichtgenaaid en ik een stukje ‘nacht’ achter mij had gelaten.
Ook wat Bieke daarna schrijft, is voor mij heel herkenbaar. Het is niet zo dat je die allesomvattende liefde op een dag verworven hebt en dan voorgoed op zak hebt. Het is telkens weer de verbinding maken, zoeken en worstelen, er middenin blijven, waken en wachten, tot het – soms even – opengaat.

Bieke put geloof en kracht uit de katholieke traditie en het boeddhisme, net als ik. Ik bespreek hieronder de raakpunten tussen de twee tradities. De cursieve stukjes zijn van mijn hand, de overige stukjes tekst heb ik overgenomen uit het boek van Bieke.

1.De kracht van de stilte en van meditatie of gebed.
Toen Bieke net ziek was, ging ze een aantal dagen logeren bij de trappisten van Westvleteren. Daar leerde ze de stilte herwaarderen. Ze schrijft: ‘Wat voor een monnik van belang is, is wat hij in zijn hart vindt als het lawaai van de omringende wereld tot zwijgen is gebracht. Echt mens zijn (worden) kan niet zonder momenten van stilte, zonder een stuk afzondering, zonder woestijn. Het belangrijkste kan niet gezocht worden, het moet worden afgewacht.’
Boeddha zegt:’ Met het denken kan je net zomin de ware bron van je wezen bereiken, als je door zand te koken rijst kunt krijgen.’
Ik heb altijd momenten van stilte nodig gehad om te herbronnen, tot mezelf te komen en nadien weer in de buitenwereld te kunnen functioneren. Als kind was ik gefascineerd door de verhalen over Jezus. Waarom Jezus echter veertig dagen doorbracht in de woestijn, begreep ik toen niet. Nu, na verschillende stilteretraites, begrijp ik het wel.

2. Ruimte geven aan emoties (zowel de positieve als de negatieve)
Bieke werd geïnspireerd door de psalmen ‘omdat zij alle diepmenselijke gevoelens aan het woord laten, van dankbaarheid en ontroering tot ontgoocheling, afgunst, haat, angst, verdriet en zelfs ongeloof. De psalmen schuwen de werkelijkheid niet. Ze gaan de vele tegenstellingen van het leven niet uit de weg, maar gaan juist op weg in het spanningsveld van al die tegenstellingen. Al wat in ons hart huist, staat er open en bloot. Daar schrikken ze er niet voor terug om in hun negatieve gevoelens te gaan staan. Als je die teksten reciteert, komt je eigen donkerte aan de oppervlakte.’
Door opvoeding en cultuur had ik geleerd om mijn gevoelens weg te stoppen of ze te veroordelen en ervoer ik daardoor soms een enorme leegte. Mindfulness heeft me opnieuw met mijn gevoelens in contact gebracht en ik heb geleerd mijn negatieve emoties te aanvaarden. Jung stelt: ‘Je wordt niet lichtend door naar het licht te kijken, maar door je onder te dompelen in je eigen duisternis’ en ‘Je bent beter volledig dan volmaakt’.

3. Mededogen, solidariteit en verbondenheid
Heel belangrijk in de katholieke traditie is de verwijzing naar de ander. Evagrius, woestijnmonnik uit de vijfde eeuw zegt:’ Monnik is hij die gescheiden van allen, met allen verbonden is.’
Christelijke monniken zoeken, net als zenbeoefenaars, de stilte op en gaan soms letterlijk de woestijn in, om net daar, waar in ons gevoel alles lijkt op te drogen, liefde en betrokkenheid tot ontwikkeling te laten komen.
De Soetra Dharani van de grote mededogende spreekt over mediteren als ‘ingaan tot het hart dat luistert naar de noodkreten’ en plaatst het individuele zitten hiermee in het perspectief van een grenzeloze solidariteit.
Onze ware identiteit ligt volgens Bieke in het onzichtbare dat ons met alles en iedereen verbindt. De meditatie is er om je hiervan bewust te worden en deze bewustwording is de basis van een grenzeloos mededogen.
Ik heb altijd al een groot rechtvaardigheidsgevoel gehad en heb het nooit kunnen verdragen dat iemand werd uitgesloten. Ik vind het aspect van liefdevolle vriendelijkheid, dus zowel jezelf als alle anderen geluk toewensen, dan ook erg belangrijk in mijn mindfulness-beoefening. Het zorgt ervoor dat ik mensen steeds positief blijf benaderen, ook mensen waarmee ik het moeilijk heb. Natuurlijk is het ook belangrijk om op een vriendelijke manier grenzen te stellen aan kwetsend gedrag van anderen of afstand te nemen van mensen die je schade berokkenen.

Net zoals Bieke geloof ik dat niet enkel het christendom en het boeddhisme, maar álle religies uiteindelijk putten uit een zelfde bron, dat ze een zelfde oorsprong hebben.
Bieke verwoordt het als volgt:
‘Onder alle uiteenlopende religies bevindt zich één en dezelfde diepte. Als je diep genoeg graaft, raak je op een gegeven moment een ader die onder alles door stroomt. Waar je ook graaft, als je diep genoeg gaat, kom je bij die stroom uit; herken je die stroom, overal. Het doet er overigens niet toe waar je begint te graven. Je kunt bij het christendom beginnen, of bij het boeddhisme of nog elders. Het gaat erom dat je je ver-diept. Niet alleen in woorden, maar ook in daden. Erover lezen volstaat niet. Je moet je erop toeleggen. Jarenlang.’

De modder en de lotus

Tijdens het mediteren geef ik ruimte aan alle emoties die opkomen, aan alle gedachten. Ik observeer ze zonder me ermee te vereenzelvigen, zonder ze te willen wegduwen. Ik bewandel de gulden middenweg van de gelijkmoedigheid.

Als chronisch pijnpatiënt komen kwaadheid, angst en verdriet regelmatig op bezoek terwijl ik mediteer: kwaadheid omdat er geen adequate behandeling bestaat voor mijn aandoening, angst voor de evolutie van mijn ziekte, verdriet omdat ik niet meer kan wat ik vroeger kon. En zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan.

Tijdens het mediteren merk ik soms dat angst of kwaadheid oplossen en de deur openen voor het verdriet dat eronder zit. Soms merk ik dat in angst de kiem van enthousiasme verborgen zit als ik ruimte maak voor de angst en deze verwelkom als een goede vriend. Als ik de angst aanvaard, krijgt mijn enthousiasme om wat ik wel nog kan en om de wilde plannen die ik soms koester een kans. Soms ook voel ik me een hele meditatie lang alleen meer kwaad en voel ik afkeer tegenover mijn lichamelijke pijn. Dan kan ik ervoor kiezen de volgende keer het gevoel van afkeer als anker, als focus te benutten. Waar voel ik die afkeer? Hoe voelt dat juist? Welke gedachten horen erbij? Dat doe ik zonder mee te gaan in de inhoud van mijn gedachten. En soms kan ik dan merken dat de afkeer wegebt en dat ik langzaam overspoeld word door een warme vloed van aanvaarding. En soms gebeurt dat ook niet…

In de mooie boeddhistische symboliek van de modder en de lotus zie ik mijn ervaringen weerspiegeld. De lotus groeit dankzij de modder. Zonder modder (tegenslagen, angst, kwaadheid, verdriet, afkeer,…) geen lotus (meevallers, enthousiasme, vreugde, aanvaarding,…). In de modder zit reeds het potentieel van de lotus vervat. Het gaat erom de modder op een niet-oordelende vriendelijke manier te verwelkomen en er niet tegen te vechten. Zo krijgt de lotus maximale groeikansen.

Gevoelige keuzes

Gevoelige keuzes

Zullen we een huis kopen of huren? Welke school kiezen we voor ons kind? Kies ik in de supermarkt voor een gele, een oranje, een groene of een rode paprika? Welke kleren zal ik aantrekken vandaag? Wil ik deze job nog doen of zal ik opnieuw een opleiding gaan volgen? Kleine en grote keuzes kunnen ons dagelijks functioneren soms danig in de war sturen. Zeker voor hooggevoeligen is het maken van keuzes niet altijd een pretje. Toch zijn er manieren om op een gezonde manier beslissingen te nemen.

Meerkeuzemaatschappij en keuzestress

We leven in een meerkeuzemaatschappij. Het lijkt wel alsof we voortdurend moeten kiezen uit tal van mogelijkheden en opties. Het aantal te nemen beslissingen is dan ook sterk toegenomen. Het gevolg hiervan is dat veel mensen kampen met ‘keuzestress’. Wikipedia omschrijft keuzestress als een vorm van stress die veroorzaakt wordt doordat iemand overspoeld wordt met info die overwogen moet worden om een ‘goede’ keuze te kunnen maken. Niet alleen de complexiteit van de keuze speelt mee, ook het enorm aantal toegenomen keuzes in de laat moderne samenleving is een belangrijke oorzaak van keuzestress. Daarnaast hebben vele vaste denkkaders, tradities en voorgeschreven leefregels van weleer hun invloed deels verloren en ordenen ze in veel mindere mate onze dagelijkse keuzes.

In het tijdschrift Libelle las ik onlangs het volgende. De Amerikaanse onderzoekster Sheena Iyengar ondernam een experiment met twee groepen kleuters. De ene groep gaf ze een berg speelgoed, de kinderen in de andere groep kregen elk één stukje speelgoed om mee te spelen. Ze ging ervan uit dat kinderen enthousiaster zijn als ze mogen kiezen. Maar de resultaten van het onderzoek weerlegden haar veronderstelling. De groep die veel speelgoed had, draaide besluiteloos rond, terwijl de andere kinderen wel meteen aan de slag gingen. Iyengar dacht dat ze een fout gemaakt had en deed een tweede test met meer speelgoed. En een derde, met nog meer speelgoed. De kinderen reageerden alleen maar slechter: hoe meer keuze, des te lustelozer ze door de klas liepen.

In een volgend experiment stelde ze bij de ingang van een delicatessezaak een tafeltje op met zes confituursoorten die klanten konden proeven. Wat later werd het assortiment uitgebreid naar 24 soorten. Al snel werd duidelijk dat klanten die veel keuze hadden, wel langer talmden in de gang waar de confituur stond maar nauwelijks iets kochten. De groep die een beperkte keuze had, deed dat wel. Dit experiment is ondertussen beroemd omdat het aantoonde dat mensen wel van keuzes houden, maar dat er grenzen zijn aan wat we aankunnen. Een overaanbod brengt ons niet alleen van de wijs, maar maakt ons zelfs minder gelukkig. Mensen zijn immers geneigd te piekeren over wat ze allemaal niet kiezen, waardoor ze uiteindelijk minder gelukkig zijn over de keuzes die ze wel hebben gemaakt.

Hooggevoeligen en keuzes maken

Wij hooggevoeligen zijn vaak perfectionistisch en hebben vaak een sterke controledrang. Het gevolg hiervan is dat we moeilijk keuzes kunnen maken. Hoe meer je van jezelf verlangt om altijd de juiste keuzes te maken, hoe meer je wilt controleren en in de hand hebben hoe je leven verloopt, hoe lastiger het wordt om een beslissing te nemen. Hooggevoeligen springen dan ook vaak niet lichtzinnig om met het maken van een bepaalde keuze.

We zullen wikken en wegen en hebben een enorme angst om de verkeerde keuze te maken. Dit kan ervoor zorgen dat we simpelweg niet kunnen kiezen en een beslissing soms uitstellen. Omdat we keuzes vaak als levensbepalend zien, kunnen we moeilijk loslaten eens we een bepaalde keuze gemaakt hebben. Bovendien kampen we vaak met spijt- en schuldgevoelens en gaan we onszelf vaak verwijten dat we de verkeerde keuze gemaakt hebben.

 

Maar moeite hebben met keuzes maken is niet per definitie slecht. Het kan zelfs heel goed zijn om lang te wikken en wegen vooraleer je een beslissing neemt. Op die manier neem je vaak een weloverwogen en doordachte beslissing. Je wordt ook behoed voor het nemen van impulsieve beslissingen die schadelijke gevolgen kunnen hebben.

Het is natuurlijk de kunst om niet te overdrijven met het wikken en wegen want dat kan wel eens verlammend werken. Geen nood, ook dan zijn er heel wat hulpmiddelen om tot een beslissing te komen.

Hieronder volgen een aantal tips voor al wie voor een moeilijke keuze staat:

  • Probeer om niet vanuit een bepaalde emotie een beslissing te nemen. Probeer de keuze te maken op een moment dat je ontspannen bent en niet gekweld wordt door angst, kwaadheid of verdriet. Wanneer een keuze overschaduwd wordt door een negatieve emotie, neem dan even afstand, zorg ervoor dat je er even niet meer mee bezig bent. Ga even iets anders doen, bijv. sporten, wandelen in de natuur, lezen, mediteren, je emotie van je afschrijven,… Je zal merken dat je daarna met een frisse blik kan terugkomen op de te maken keuze.
  • Als hooggevoelige is het heel belangrijk je agenda niet vol te plannen en voldoende rustmomenten in te bouwen. Pas dan kan je een keuze maken die aansluit bij wat je diep vanbinnen wil. Neem voldoende tijd voor het nemen van een belangrijke beslissing.
  • Probeer je uiteindelijke doel steeds voor ogen te houden.
  • Vraag raad aan mensen die je kan vertrouwen.
  • Maak een lijstje met voors en tegens.
  • Probeer om in gedachten de keuze te maken en stel je gedetailleerd voor hoe het zou zijn om die bepaalde keuze te maken. Luister heel eerlijk naar het gevoel dat je krijgt bij deze voorstelling. De keuze die voor jou het beste is, geeft je meestal een gevoel van innerlijke rust. De keuze die niet geschikt is, levert eerder een gevoel van spanning op.
  • Let ervoor op dat je een beslissing niet louter neemt om te voldoen aan de verwachtingen van anderen.

Omdat een genomen beslissing bij hooggevoeligen vaak nog lang blijft nazinderen (Heb ik nu wel de juiste keuze gemaakt? Had ik toch niet beter voor de andere optie gekozen?…), volgen hier enkele tips die je kunnen helpen met loslaten:

  • Mindfulness kan je helpen om te aanvaarden wat is. Het helpt je ook om in te zien dat je niet verantwoordelijk bent voor alles wat je overkomt, dat het leven bestaat uit goede en slechte tijden ongeacht de keuzes die je maakt. Het helpt je om te beseffen dat de perfecte optie niet bestaat.
  • Maak een lijstje met alle redenen waarom je een bepaalde beslissing genomen hebt. Dit lijstje kan je dan telkens opnieuw bekijken wanneer gevoelens van schuld of spijt met betrekking tot deze keuze de kop op steken.
  • Onthoud dat het hebben van succes of geluk niet volledig afhangt van de keuzes die je maakt!

Uit het artikel ‘Gevoelige keuzes’ dat ik enkele jaren geleden schreef voor de Nieuwsbrief van HSP Vlaanderen.