Ubuntu en mindfulness

In Filosofiemagazine (januari 2018) las ik een interessant artikel over Ubuntu. Het woord ‘ubuntu’ is een belangrijk concept in de Afrikaanse traditie. Nelson Mandela, een man die ik bewonder, verwoordde het als ‘het diepe Afrikaanse besef dat we slechts mens zijn via de humaniteit van andere mensen.’ Hij zei erbij: “het Westen kan er nog flink wat van leren”. En ik geloof dat dat waar is.

Mogobe Ramose, hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Zuid-Afrika in Pretoria, schreef er een boek over. Vanuit ubuntu is het bestaan een voortdurende stroom waarin alles steeds een balans zoekt. En waarin je pas werkelijk mens wordt door de verbindingen met de mensen om je heen. Typisch voor ubuntu is: door open te staan voor anderen is het mogelijk samen tot verandering te komen.

Het besef van een fundamentele medemenselijkheid, eigen aan ubuntu, vind ik ook terug in de mindfulness-traditie (die wortels heeft in het boeddhisme). In de woorden van Ramose klinkt het als: ‘Mens zijn is je menselijkheid bevestigen door de menselijkheid van anderen te erkennen en op grond daarvan menselijke relaties met anderen aangaan.’ In de mindfulness-traditie wordt gesproken over gedeelde menselijkheid. Het komt op hetzelfde neer: het gaat erom te erkennen dat de ander, net als jij, af en toe bang is, boos, verdrietig, blij, enthousiast, onzeker, euforisch, wanhopig,… is. Als je op grond van die gedeelde menselijkheid relaties aangaat met anderen, schep je ruimte voor gelijkwaardigheid en verbondenheid.

Het woord ‘compassie’ uit het boeddhisme sluit daar mooi op aan. Compassie wil niet zeggen ‘medelijden’, maar wel ‘mededogen’. Vanuit het besef van een gedeelde menselijkheid ontstaat mededogen met de ander. Phema Chödrön, een boeddhistische non, verwoordt het heel mooi: “Compassie is niet een relatie tussen genezer en gewonde. Het is een relatie tussen gelijken. Pas als we onze eigen duisternis goed kennen, kunnen we er zijn in de duisternis van de ander.”

Om terug te komen op ubuntu: in deze traditie staat de mens in levendige verbinding met zijn omgeving, de natuur en de kosmos. Volgens ubuntu zijn individu en collectief twee handen op één buik. Door als individu de connectie aan te gaan met je omgeving wordt je eigen identiteit bevestigd en bekrachtigd. Gesprekken, ervaringen en uitwisseling van gedachten zijn wat ons vormt. Om die reden zijn anderen cruciaal voor onze persoonlijkheid. En met onze persoonlijkheid begeven we ons weer in de gemeenschap. Individu en collectief zijn dus interactief, tot in de kern met elkaar verbonden.

Ik lees er ook in dat persoonlijke groei en maatschappijverandering hand in hand gaan. Het ene kan niet zonder het andere; al vraag ik me af of er eigenlijk wel sprake is van persoonlijke groei in ubuntu. Misschien is het woord ‘groei’, zowel op persoonlijk als op economisch vlak, wel een typisch westerse gedachte. Om er meer over te weten te komen, staat het boek ‘Ubuntu’ alvast op mijn verlanglijstje.

 

Advertenties

Omgaan met onbegrip als je chronische pijn hebt

Als je chronische pijn hebt, krijg je helaas vaak te maken met onbegrip uit je omgeving.

Ik vertel hier even over mijn eigen ervaringen met onbegrip en hoe ik er dan zo goed en zo kwaad mogelijk mee omga.

Met deze vormen van onbegrip kwam ik al in aanraking:

  • anderen die geloven dat ik mijn ziekte zelf in de hand heb en dat mijn gezondheidstoestand wel zou verbeteren als ik maar dit of dat zou doen.

Hoe ga ik ermee om? Meestal probeer ik duidelijk te maken wat ik allemaal al geprobeerd heb om verlost te geraken van mijn klachten. Soms laat ik het ook gewoon een beetje over me heen gaan en denk ik er het mijne van. Het maakt me wat moedeloos omdat ik het gevoel heb dat deze mensen de kracht in mij niet zien; de kracht waarmee ik elke dag opnieuw de keuze maak om liefdevol te blijven naar mezelf en anderen toe, ondanks de pijn; de kracht om de onmacht, het verdriet en de kwaadheid omwille van mijn beperkingen te omarmen en mijn gedrag er niet door te laten bepalen (hoewel dit natuurlijk niet altijd lukt), de kracht om de moed en de hoop niet op te geven,… Ik heb het gevoel dat bovenstaande vorm van onbegrip me in de verdediging dwingt en weinig ruimte laat om te tonen wie ik ben en hoe ik met de moeilijkheden van het leven omga.

  • anderen die denken dat de medische wereld voor alles een oplossing heeft, of die denken dat de alternatieve geneeskunde voor alles een oplossing heeft.

Hoe ga ik ermee om? Ik leg uit dat de oorzaak van veel chronische ziektes nog niet gekend is en dat er vaak enkel aan symptoombestrijding wordt gedaan. Ik vertel dat ik al veel geld heb uitgegeven aan de alternatieve geneeskunde, zonder resultaat. Ik begrijp de verontwaardiging van deze mensen wel aangezien ik zelf ook heel verontwaardigd was toen ik in het begin ziek was. Ik was erg ontgoocheld over het gebrek aan mogelijke behandelingen voor mijn chronische aandoening.

  • anderen die niet geloven dat ik veel pijn heb; anderen die de pijn minimaliseren.

Hoe ga ik ermee om? Ik weet wat ik wel en niet aan deze mensen heb.

  • anderen die zich geen houding weten te geven, die er niet naar durven vragen

Hoe ga ik ermee om? Ik laat hen zien dat ik niet mijn ziekte ben, dat ik gewoon ik ben met mijn voor- en afkeuren, mijn interesses, zwaktes en sterktes, talenten,…

  • anderen die denken dat ze spiritueel verder staan dan ik omdat zij gezond zijn en ik  niet (en zich dus boven mij stellen)

Hoe ga ik ermee om? Ik vind het pijnlijk en kwetsend, maar ik snap ook ergens wel dat mensen graag geloven dat gezondheid maakbaar is.

  • anderen die denken dat het aan mijn persoonlijkheid ligt (en mijn hooggevoeligheid verwarren met mijn ziekte).

Hoe ga ik ermee om? Ik leg uit dat mijn hooggevoeligheid en mijn ziekte twee aparte dingen zijn. Mijn hooggevoeligheid bepaalt wel voor een groot stuk hoe ik omga met mijn ziekte, dat ik mijn ziekte aangrijp als een kans voor persoonlijke groei ondanks de pijn en beperkingen.

Gelukkig zijn er ook mensen die LUISTEREN, die er gewoon ZIJN, zonder oordeel. Daar ben ik dankbaar voor. Het zijn mensen die af en toe eens informeren naar mijn gezondheid en dan ook echt de tijd nemen om te luisteren.

Er zijn ook mensen die zo sterk empathisch zijn dat ze schrik hebben om mij te kwetsen als ze een stuk chocoladetaart eten in mijn bijzijn of een glaasje wijn drinken (ik kan geen melkproducten, gluten en alcohol verdragen en vind dit heel vervelend!!). Dat is hartverwarmend, maar helemaal niet nodig. Ik vind het bijna een plicht van gezonde mensen om te genieten van lekker eten en drinken 🙂

Sommigen durven ook niet te vertellen over mooie reizen die ze gemaakt hebben of het plezier dat ze gehad hebben op een feestje (omdat avontuurlijk reizen voor mij niet mogelijk is omwille van mijn voedselintoleranties, en omdat ik wel kan feesten maar daar nadien een hoge tol voor betaal..). Ik vind het net fijn om te horen hoe anderen van het leven genieten en deel graag in hun vreugde. Als anderen vertellen over een inspirerende reis, is het net alsof ik het een stukje met hen mee beleef.

In gedachten heb ik dit bericht alweer gecensureerd wegens ‘niet belangrijk genoeg’, en ‘wat gaat die of die nu over mij denken?’ en ‘ach, zo erg is het toch allemaal niet’,… Deze innerlijke criticus helpt me om mijn berichten genuanceerd genoeg te maken en eventueel bij te werken zoals ik dat nu net gedaan heb :-).

Het belangrijkste is dat ik al deze reacties (deze vormen van onbegrip) van mensen eigenlijk wel begrijp. Het zijn typisch menselijke reacties die ook ikzelf in andere omstandigheden zou kunnen vertonen. Soms ben ik kwaad omwille van bepaalde reacties, maar meestal zijn ze helemaal niet slecht bedoeld! Misschien is het belangrijkste wel om dat te beseffen… om ook te beseffen dat ik soms zelf aanleiding geef tot bepaalde reacties omdat ik mijn ziekte angstvallig probeer te verbergen of omdat ik vanuit frustratie om mijn ziekte de ander de kans niet geef om zorgzaam te reageren.

We zijn allemaal mensen, maken allemaal fouten, hebben allemaal onze kwetsbaarheden. De meeste mensen verlangen begrip en respect. De meeste mensen falen af en toe in het opbrengen van begrip en respect… Dat is gewoon heel menselijk…